مقرّبين است و دانستن چگونگى آن مشكل ، و عمل به آن دشوار است . سبب دشوارى فهم و شناخت آن اين است كه توجّه به اسباب و اعتماد بر آنها شرك در توحيد و بكلّى اسباب را ناديده گرفتن ضربه زدن بر سنّت و بدنام كردن شريعت است ؛ و تكيه بر آنها بى آن كه آنها را اسباب بدانى خدشه‌دار كردن چهرهء عقل و غوطه‌ور شدن در گرداب جهل است . تحقيق معناى توكّل به گونه‌اى كه مطابق با مقتضاى توحيد و عقل و شرع باشد بىنهايت پيچيده و دشوار است ، و پرده برداشتن از اين معنا با خفايى كه دارد تنها از عالمان محقّقى ساخته است كه از فضل الهى چشمانشان به انوار حقايق بينا گشته است . آنها ديدند و تحقّق دادند ، سپس چون از آنها خواستند از آنچه ديده بودند بروشنى سخن گفتند . ما اكنون در بخش نخست اين كتاب بر سبيل مقدّمه به ذكر فضيلت توكّل آغاز مىكنيم و پس از آن به شرح توحيد مىپردازيم ، و در بخش دوّم « حال توكّل » و عمل آن را شرح خواهيم داد . بخش اول - فضيلت توكّل ( 1 ) امّا آيات : خداوند فرموده است : وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ؛ « 2 » و نيز : وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ ؛ « 3 » و نيز : وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ؛ « 4 » و نيز : إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ . « 5 » چه بزرگ است مقامى كه دارندهء آن مورد محبّت خداوند و مشمول كفايت او باشد . كسى كه خداوند كفايت كننده و دوستدار و نگهبانش باشد به پيروزى بزرگى دست يافته است ، زيرا محبوب عذاب داده نمىشود و دور و محجوب نمىگردد ، خداوند فرموده است : أَ لَيْسَ اللَّهُ بِكافٍ عَبْدَهُ ؛ « 6 » و كسى كه خواهان كفايت غير از او باشد توكّل را ترك و اين آيه را تكذيب كرده است . چه اين پرسشى است كه پاسخ بحقّ را مىطلبد و مانند

--> ( 2 ) مائده / 23 : و بر خدا توكّل كنيد اگر ايمان داريد . ( 3 ) ابراهيم / 12 : و توكّل كنندگان بايد فقط بر خدا توكّل كنند . ( 4 ) طلاق / 3 : و هر كس بر خداوند توكّل كند او امورش را كفايت مىكند . ( 5 ) آل عمران / 159 : خداوند متوكّلان را دوست مىدارد . ( 6 ) زمر / 36 : آيا خداوند براى ( نجات و حفظ ) بنده‌اش كافى نيست .